“Mijn vrede geef ik jullie”

Een tekst van Jezus bij het laatste avondmaal. Een tekst waar we dit weekend bij stil zullen staan.

Twee woorden komen steeds weer terug op die laatste avond. Namelijk: vrede en liefde, liefde en vrede, en die twee kun je ook nooit losmaken van elkaar. Mijn vrede geef ik u, hoorden we zo net, maar hij voegde eraan toe: denk er wel aan: mijn vrede is anders dan de vrede die de wereld voorstaat.

Wat is dan die vrede?

In de periode tussen Pasen en Pinksteren gaat het in het evangelie met name over de voorbereidingen die Jezus treft. Voorbereidingen voor zijn afscheid.

Ook vandaag is het evangelie een stukje van Jezus’ afscheidsrede, een soort geestelijk testament, uitgesproken op de laatste avond van zijn leven. Het gaat over zaken die hem heel erg ter harte gaan, en die dus ook ons ter harte moeten gaan. Hij gaat terug naar zijn Vader zodat wij zelf onze beslissingen moeten nemen, zodat wij zelf zijn leer in praktijk moeten brengen. Zodat we echt zelf verantwoordelijk worden voor elkaar. Maar Hij laat ons duidelijk weten wat Hij van ons verwacht.

Twee woorden komen steeds weer terug op die laatste avond. Namelijk: vrede en liefde, liefde en vrede, en die twee kun je ook nooit losmaken van elkaar. Mijn vrede geef ik u, hoorden we zo net, maar hij voegde eraan toe: denk er wel aan: mijn vrede is anders dan de vrede die de wereld voorstaat.

Wat is dan die vrede? Natuurlijk: op de eerste plaats: geen oorlog, geen geweld. Maar is het dat? Is dat wat Jezus bedoelde?

Vrede, afgedwongen door geweldige wapenarsenalen, door alles verwoestende atoomwapens, elkaar daarmee afschrikken, denken we maar aan de zogenaamde koude oorlog, die nu weer gaan is. Maar is het dat? Is dat wat Jezus bedoelde?

Of meer dicht bij ons: niemand kwaad doen, niemand schade berokkenen, is dat vrede?

Een rustig en vreedzaam leventje leiden, buiten alle gehakketak en geruzie blijven staan, een houding van: laat de anderen hun gang maar gaan zolang ik er maar geen last van heb. Maar is het dat? Is dat wat Jezus bedoelde?

De vraag stellen is hem beantwoorden.

Voor Jezus (en dus ook voor ons!) moet vrede altijd samengaan met liefde, d.w.z. met een positieve houding, openstaan voor iedereen, een houding waarin je een betrokkenheid voelt voor anderen, waarin je iedereen het goede gunt en waar mogelijk ook geeft. Kortom, waarin je liefdevol samenleeft.

Er zijn weinig mensen die echt haten, en vanuit die haat anderen kwaad berokkenen. Er zijn maar weinig mensen die echt oorlogszuchtig zijn en daarom niets ontziend geweld gebruiken. Er zijn tegenwoordig wel mensen die bang zijn voor nieuwe ontwikkelingen, voor vreemde mensen en dat maar omzetten in haat, aangewakkerd door leiders die alleen maar bezig zijn met het vergaren van macht en aanzien. Die de angsten van mensen misbruiken voor hun eigen agenda.

Maar er zijn ook massa’s mensen die onverschillig langs de kant staan en die het allemaal maar laten gebeuren. De joodse theoloog Elie Wiesel heeft eens gezegd: het tegendeel van de liefde is niet de haat maar de onverschilligheid. En zo kun je ook zeggen: het tegendeel van de vrede is niet de oorlog maar de onverschilligheid t.o.v. die oorlog.

En hier ligt nu vaak het grote probleem. En wel met name in de onverschilligheid van mensen voor alles wat niet goed is. Zolang we er zelf geen last van hebben hoeven we ons niet druk te maken over het kwaad in de wereld. Met die houding verandert er ook niets ten goede.

Oorlog en rampspoed is volop aanwezig in onze wereld. We zien de ellende in Oekraïne, we zien het zinloze geweld en woede in Gaza en Israël, we zien, soms, de gruwelijke burgeroorlogen in Afrika.  We kunnen wel zeggen, dat is allemaal ver weg, wij zijn geen partij in die conflicten. We zijn onverschillig. Als het ons maar niet deert.

En als we dan protesteren is het vaak ongenuanceerd, de gemakkelijke weg.

Voor het gemak scheren velen alles over één kam. Ze houden joden verantwoordelijk voor de wandaden van de regering van Israël onder het mom dat kritiek op de staat Israël antisemitisch zou zijn, ze houden Palestijnen verantwoordelijk voor de wandaden van Hamas, ze houden Russen verantwoordelijk voor de niets ontziende agressie van Poetin en zijn trawanten. Ze houden Amerikanen verantwoordelijke voor het wangedrag van hun President en consorten. Ze houden alle mohammedanen verantwoordelijk voor de oproepen van de haatpredikers, voor de wandaden van IS.

Is dat de vrede van Jezus? Dat we de individuele mensen niet meer zien? Dat hun ellende eigen schuld is omdat ze de verkeerde regering hebben gekozen? Omdat ze uit angst en onwetendheid kiezen voor degene die gouden bergen belooft, maar ondertussen de diepste afgrond graaft.

Hartverwarmend zijn de protesten, de stille tochten, de spontane acties.

Maar die momenten zijn jammer genoeg zo schaars en komen alleen voor bij echt aangrijpende dingen. En daarna wordt het weer stil…

Maar wat grijpt ons nog echt aan? Velen zijn immuun geworden voor andermans ellende, en als je immuun bent dan laat veel je onverschillig, dan zeg je al gauw: ze zoeken het maar uit, als ze maar niet bij mij in de straat komen.

Maar ja, we zijn zo overvoerd met allerlei gruwelijke beelden uit alle hoeken van de wereld, we horen zoveel over geweld in onze eigen samenleving, dat we allemaal eelt op de ziel hebben gekregen en soms vanuit onze luie stoel op de a-sociale media hele volkeren afserveren en meedoen met het haatzaaien.

En enerzijds is dit terugkruipen in ons eigen huisje een heel normaal verschijnsel, iets vanzelfsprekends, ergens ook nodig: We kunnen vanuit ons veilige Wijk bij Duurstede niet alle conflicten oplossen, we kunnen niet alle ellende van de wereld op ons bordje leggen, Dat kan menselijkerwijs niet, dan hebben we geen leven meer; Maar helemaal ontwijken, alleen maar ach en wee zeggen en overgaan tot de orde van de dag is een grote verarming en wellicht nog erger: de voedingsbodem voor een groeiende onverschilligheid.

En waar onverschilligheid heerst kan geen liefde groeien en waar geen liefde is geen gemeenschapszin, geen echte betrokkenheid tussen mensen, daar kan geen echte en duurzame vrede bestaan. Dat geldt voor vrede in onze eigen gemeenschap in het klein, dat geldt voor de vrede in de wereld in het groot.

Willen we de vrede die Jezus ons wenst en geeft beleven dan zullen we er zelf voor moeten zorgen. Jezus gaat dat niet voor ons doen. Wij zijn zelf verantwoordelijk. Onze eigen houding bepaalt of we in echte vrede met elkaar leven, of we echte liefde voor elkaar kunnen opbrengen.

Of we die kunstmatige muur van haat kunnen afbreken. Of we blijven toestaan dat de haatzaaiers hun werk doen.

Niet onze regering, niet de burgemeester, niet de pastoor, niet de politieagent, niet ik. Uzelf bepaalt of er vrede is of niet.

Het klinkt zo hoogdravend, zo onbereikbaar. Maar alles is klein begonnen, alles begint met kleine stapjes. Echt luisteren naar elkaar, zonder oordeel. Openstaan voor anderen, een beetje tijd en energie delen. Zelf een lichtpuntje zijn.

En dat licht verspeiden. Die boodschap iedere keer weer uiten. Vele lichtpuntjes maken samen veel licht en misschien, heel misschien, gloort er dan iets van de vrede die Jezus ons wenst.

Ook onze kerkleiders roepen daartoe op.

Nog net voor zijn overlijden deelde paus Franciscus een boodschap, waarin hij oproept tot een communicatie die hoop en zachtmoedigheid uitstraalt. In een tijdperk gekenmerkt door desinformatie en polarisatie benadrukt paus Franciscus de noodzaak van moedige en verantwoordelijke communicatie.
Onze nieuwe paus Leo XIV maakte indruk met zijn presentatie en zijn woorden. De paus riep op tot vrede in door oorlog verscheurde delen van de wereld.
Laten wij dat ook doen.

En weet u wat nu zo mooi is? We hoeven het niet alleen te doen. Jezus gaat dan wel weer terug naar zijn Vader met Hemelvaart, maar Hij is niet echt weg. Hij is aanwezig in u, in mij. Op de achtergrond doet Hij zijn werk in ons.

Laten we met zijn allen die vrede klein beginnen, dan groeit het uit tot iets groots.

Moge het zo zijn.