De Kruisweg

Wat is een kruisweg?

Een kruisweg is een reeks van veertien afbeeldingen die het laatste uur van Jezus' leven verbeelden — vanaf het moment dat Pilatus hem ter dood veroordeelt tot aan de graflegging. „Statie" betekent letterlijk een plek om bij stil te staan. Wie van de ene afbeelding naar de volgende loopt en bij elke statie pauzeert om te kijken, te lezen en te bidden, maakt symbolisch dezelfde tocht die Jezus aflegde door de straten van Jeruzalem.

Het gebruik gaat terug op de pelgrims die in de eerste eeuwen van het christendom naar Jeruzalem trokken om de Via Dolorosa zelf te belopen. Voor wie de reis niet kon maken — en dat waren de meesten — werden in de eigen omgeving herinneringen aan die weg geschilderd of in steen gehouwen. Aanvankelijk varieerde het aantal staties sterk, ergens tussen de zeven en de drieënveertig. Pas onder paus Clemens XII werd in de jaren 1730 het getal vastgesteld op veertien, en kort daarna bepaalde paus Benedictus XIV dat elke katholieke kerk een kruisweg binnen de muren moest hebben.

De kracht van een kruisweg zit in de herkenbaarheid. Het zijn taferelen die ook vandaag voorvallen: iemand die ten onrechte wordt veroordeeld, iemand die valt en weer overeind komt, iemand die getroost wordt door een vreemde, een moeder die haar kind ziet lijden. Daarom hoeft men ook geen kerkelijke binding te voelen om geraakt te worden door wat de schilderingen tonen. Het zijn beelden van menselijk lijden — en van de waardigheid waarmee dat lijden gedragen kan worden.

De staties in Wijk bij Duurstede

De veertien staties in de Sint-Janskerk te Wijk bij Duurstede — de katholieke kerk in het hart van de stad, gewijd aan Johannes de Doper — werden geschilderd door de Wageningse kunstenaar Jos ten Horn en in 1948 in de kerk geplaatst. Ze hangen op ooghoogte langs de wanden van het schip, zodat bezoekers van de ene naar de andere kunnen lopen en de hele lijdensweg kunnen meegaan.

Joseph Otto Carel ten Horn (1894–1956) was een veelzijdig kunstenaar: schilder, tekenaar, glazenier, en vanaf 1950 hoogleraar monumentale schilderkunst en glazenierskunst aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht. Hij maakte zijn naam vooral met glas-in-loodramen en met wand- en gewelfschilderingen voor talrijke kerkgebouwen door heel Nederland — onder meer in de Goirkese kerk in Tilburg, de Sint-Luciakerk in Ravenstein en talrijke kerken in Twente. Zijn werk vertoont een herkenbare hand: ingehouden, monumentaal van compositie, met een palet van gedempte tonen die soms openbreken in een fel rood of een diep blauw.

Bij de staties hoort een boekje met meditatieteksten dat aan iedere bezoeker wordt aangeboden. De teksten op deze website zijn aan dat boekje ontleend. Ze houden de Bijbelse gebeurtenis dicht bij hedendaags lijden: het moedwillig veroordelen van een onschuldige, het bespotten van wie kwetsbaar is, het vallen onder een last, het ongevraagd helpen van een ander. Bij elke statie hoort een kort gebed dat de scène opent naar het eigen leven van wie kijkt.

De website hieronder biedt de schilderingen van Ten Horn met de bijbehorende teksten in vijf talen — Nederlands, Duits, Frans, Italiaans en Arabisch — en met de mogelijkheid om de teksten te beluisteren. Zo kan de kruisweg ook thuis, of door bezoekers van buiten Nederland, langzaam worden meegelopen.